نور احمد خالدي: محی الدین مهدي د فارسي ژبې تاریخ د علمي روایتونو پر ځای په سیاسي لید ارزولی
په دې وروستیو کې محیالدین مهدي ادعا کړې ده، چې عربي ژبه له فارسي ژبې څخه اخیستل شوې ده. د لیکوال په اند، یو پوه انسان داسې ادعا نه شي کولای؛ ځکه تاریخي شواهد دا نه تاییدوي. د بحث له مخې، د «فرهنګ عمید» په څېر ځینو ایراني سرچینو معاصره فارسي ژبه د خراسان د خلکو د دري ژبې لږ بدله شوې بڼه بللې ده، چې له اسلام وروسته یې په ایران کې د پهلوي ژبې ځای ونیو. د دې روایت له مخې، د عربو د یرغل پر مهال د ایران رسمي ژبه ساساني پهلوي وه. تر ساسانیانو وړاندې د اشکانیانو (پهلواني/پارتی) ژبه کارېدله، او له هغوی مخکې د سلوکي واکمنۍ پر مهال یوناني دولتي ژبه وه. همدارنګه د هخامنشي دورې په اړه ویل کېږي، چې اداري ژبې ایلامي او نورې لرغونې ژبې وې. د همدې استدلال پر بنسټ ویل کېږي، چې د اسلام څخه درې زره کاله مخکې د لرغوني فارس ژبې او د اسلام وروسته د فارسي ژبې تر منځ مستقیمه ژبنۍ اړیکه نه لیدل کېږي. همدارنګه د «پارت، پارته، پارتي، پارثي، پارسي او فارسي» ترمنځ تسلسل د ځینو کسانو له نظره یو افسانوي روایت بلل شوی او دا هڅه ګڼل کېږي، چې د معاصرې فارسي ژبې لپاره لرغونی تسلسل ثابت کړي. تاریخي شواهد د محیالدین مهدي ذهني روایت نه تاییدوي. د هغه په باور، معاصره فارسي ژبه د اسلامي دورې په لومړیو څلورو پېړیو کې په خراسان کې د اسلام څخه مخکې د دري ژبې او د عربي ژبې د اغېز او امتزاج له لارې رامنځته شوه. ویل کېږي چې دغه ژبه د طاهریانو په دوره کې عربي رسمالخط ومانه او ورو ورو د دري (فارسي) اوسنی شکل یې خپل کړ. د دې نظریې له مخې، وروسته د سلجوقیانو د لښکرکشیو پر مهال دغه ژبه فارس سیمې ته ولاړه، چې هلته یې د پهلوي (ګبري) ژبې ځای ونیو او د فارسي په نوم خپره شوه. د همدې لپاره، لیکوال ادعا کوي، چې معیاري او سوچه فارسي په اصل کې هماغه د خراسان د خلکو دري ژبه ده، چې نن ورځ په افغانستان کې مروجه ده. باید وویل شي، چې د ژبې د تاریخي تسلسل په اړه شته روایتونه د علمي څېړنو له مخې وارزول شي او د سیاسي یا احساساتي دریځونو پر بنسټ پرېکړه ونه شي.
